Zespół bólu mięśniowo – powięziowego. Przyczyny, diagnostyka i leczenie

Dokucza Ci tępy ból mięśni lub zauważasz obecność tkliwych guzków pod skórą? To może być zespół bólu mięśniowo-powięziowego, występujący nawet u kilkudziesięciu procent osób. Jego przyczyny bywają różne, a terapia polega m.in. na leczeniu farmakologicznym oraz szeroko pojętych zabiegach rehabilitacyjnych. Sprawdź, jakie objawy powinny skłonić Cię do wizyty u specjalisty!

Czym jest zespół bólu mięśniowo-powięziowego?

Zespół bólu mięśniowo-powięziowego (określany skrótem MPS) jest długo trwającą lub chroniczną dolegliwością, obejmującą mięśnie (jeden lub całą grupę) i otaczającą je tkankę łączną, czyli powięź. Nierzadko jest on niewłaściwie diagnozowany lub wręcz lekceważony – jest to związane z symptomami często przypominającymi inne schorzenia. Z tego powodu jego terapia niejednokrotnie jest wdrażana z dużym opóźnieniem lub niewłaściwie dopasowana, przekładając się na obniżenie jakości życia pacjentów.

Szacuje się, że zespół bólu mięśniowo-powięziowego może dotykać około 65% procent kobiet i 37% mężczyzn w wieku 30-60 lat. U osób starszych częstotliwość jego występowania może wynosić do 85%. MPS nierzadko współistnieje z innymi schorzeniami i dolegliwościami, takimi jak różnego rodzaju nowotwory czy zespół bólu regionalnego. Odnotowuje się go również u ludzi cierpiących na napięciowe bóle głowy, ból stawów skroniowo-żuchwowych, zespół bólowy kręgosłupa czy zespół cieśni nadgarstka.

Objawy zespołu bólu mięśniowo-powięziowego

Wśród pacjentów zgłaszających się do gabinetu fizjoterapeutycznego występują pewne symptomy, które mogą świadczyć o pojawieniu się MPS. Bez odpowiedniej terapii potrafią one trwać tygodniami, znacząco utrudniając codzienne funkcjonowanie. Wśród najważniejszych objawów zespołu bólu mięśniowo-powięziowego należy wymienić:

• nagły początek, nierzadko związany z epizodycznym przeciążeniem mięśni,
• bolesne guzki w mięśniach, twarde i tkliwe w momencie uciskania – są to tak zwane punkty spustowe,
• promieniujący ból, odczuwalny w innym miejscu niż sam guzek,
• znaczny dyskomfort podczas skurczu lub rozciągania mięśni,
• sztywność mięśnia lub stawu w pobliżu punktu spustowego,
• ogólne osłabienie organizmu i poczucie zmęczenia,
• czasami objawy autonomiczne – gęsia skórka, nadmierna potliwość, skurcz lub rozszerzenie naczyń krwionośnych.

Co powoduje ból mięśniowo-powięziowy?

Na zespół bólu mięśniowo-powięziowego może wpływać wiele czynników – nierzadko równocześnie. Niekiedy powstają wręcz interakcje pomiędzy nimi, powodując, że MPS jest trudniejszy do zdiagnozowania oraz wyleczenia. Powody bólu mięśniowo-powięziowego można podzielić na:

• fizyczne i mechaniczne, występujące zazwyczaj u sportowców (urazy, intensywne treningi, przygotowania do zawodów), osób pracujących fizycznie bądź spędzających długie godziny bez zmiany pozycji (np. podczas pracy biurowej lub zdalnej), a także często wykonujących powtarzające się ruchy.
• choroby ogólnoustrojowe i metaboliczne (niedoczynność tarczycy lub niedobór wit. D, żelaza, magnezu i wapnia wpływające na osłabienie funkcji mięśni i ich dotlenienie)
• czynniki emocjonalne i psychologiczne (nieustanny stres i napięcie mogą wywołać skurcze mięśni, a w konsekwencji – powstawanie bolesnych punktów spustowych.)
• styl życia – niska aktywność fizyczna, otyłość, bezsenność, nawykowe zaciskanie szczęk lub zgrzytanie zębami sprzyja osłabieniu mięśni, ich napięciu i pojawianiu się punktów spustowych.
• nie bez znaczenia są również zaburzenia hormonalne, palenie papierosów, nadużywanie alkoholu oraz narkotyków.

Jak wygląda diagnostyka?

Obecnie nie istnieją znormalizowane kryteria, które umożliwiłyby diagnozę MPS. Specjaliści koncentrują się zatem na badaniu fizykalnym, zgłoszeniach pacjenta oraz wyeliminowaniu innych możliwych powodów dolegliwości.

Wyzwaniem bywa odróżnienie zespołu bólu mięśniowo-powięziowego od innych schorzeń o zbliżonych objawach:

• bólu neuropatycznego, który może wiązać się dodatkowo ze zniesieniem odruchów i utratą czucia.
• fibromialgii – która powoduje bardziej rozległy ból trwający powyżej 3 miesięcy, a występujące w jej przebiegu tkliwe punkty nie mają powiązania z pasmami mięśni.
• chorób stawów (ich zwyrodnienia, zapalenia kaletki maziowej czy tendinopatii), gdzie ból pojawia się typowo w stawie, podczas jego ruchu.

W celu zdiagnozowania MPS niezbędna jest identyfikacja punktów spustowych, niekiedy wsparta techniką obrazowania. Efektywność kuracji zależy natomiast od zintegrowania leczenia farmakologicznego i niefarmakologicznego oraz jednostkowego skupienia na pacjencie, jak ma to miejsce podczas terapii indywidualnej.

Leczenie farmakologiczne MPS

Stosując wybrane środki farmakologiczne, można zmniejszyć ból i poprawić codzienny sposób funkcjonowania osób z MPS. Aby ograniczyć napięcie i tkliwość mięśni, lekarze niekiedy przepisują leki zwiotczające działające na ośrodkowy układ nerwowy, niemniej ich skuteczność w leczeniu zespołu bólu mięśniowo-powięziowego bywa sporna. Specjaliści sięgają również po leki przeciwdepresyjne lub przeciwdrgawkowe, które wykazują działanie przeciwbólowe w przypadku przewlekłych dolegliwości.

Standardowo stosowane są farmakologiczne środki przeciwbólowe o zróżnicowanej skuteczności. Są to zarówno leki doustne, jak i preparaty miejscowe – plastry lub żele. Część osób zauważa pewne złagodzenie dolegliwości związanych z MPS, niemniej lepszą skuteczność osiągają wspomniane środki w połączeniu z fizjoterapią – a w szczególności terapią manualną.

Fizjoterapia i niefarmakologiczne leczenie MPS

Pacjenci cierpiący na zespół bólu mięśniowo-powięziowego często decydują się na kuracje niefarmakologiczne, odpowiednie do terapii krótko- i średnioterminowej. Są one podstawą leczenia, obejmując m.in. zabiegi fizykalne, techniki wspomagające czy terapię manualną. Pośród nich warto wymienić:

• terapię manualną – mobilizację tkanek miękkich, kompresję niedokrwienną czy uwalnianie punktów spustowych. Wykazuje ona skuteczność w ograniczaniu bólu i poprawie ruchomości.
• kinesiotaping – elastyczne taśmy naklejane w określony sposób na skórze, mające na celu złagodzenie bólu i wsparcie ruchomości. Ich efekt jest natychmiastowy, a najlepsze rezultaty można uzyskać w połączeniu z innymi metodami fizjoterapii.
• masaże, a w szczególności masaż leczniczy, który sprzyja rozluźnieniu mięśni i więzadeł, przyspiesza regenerację oraz wpływa na produkcję endorfiny – naturalnego hormonu szczęścia o działaniu przeciwbólowym i relaksującym.
• zabiegi fizykoterapeutyczne (TENS – przezskórną elektryczną stymulację nerwów, MS – stymulację magnetyczną, US – terapię ultradźwiękami, laseroterapię czy ESWT, czyli pozaustrojową terapię falą uderzeniową.) Są to metody, które mogą łagodzić ból i stan zapalny, niemniej są mniej skuteczne niż terapia manualna czy kinesiotaping.

Należy wspomnieć również o konieczności wyeliminowania czynników będących przyczyną pojawienia się zespołu bólu mięśniowo-powięziowego. Wskazana jest poprawa postawy ciała, ograniczenie poziomu stresu i nadmiaru obowiązków oraz wysypianie się – a więc działania, które każdy z nas może wykonać całkowicie za darmo i we własnym zakresie.

Najczęstsze pytania o MPS

Jakie objawy mogą wskazywać na zespół bólu mięśniowo-powięziowego?

Do najczęstszych objawów MPS należą głęboki i tępy ból mięśni oraz obecność twardych i tkliwych guzków pod skórą, których ucisk powoduje promieniowanie do dalszych fragmentów ciała.

Kiedy występuje zespół bólu mięśniowo-powięziowego?

MPS pojawia się zazwyczaj na skutek długotrwałego przeciążania mięśni, nieprawidłowej postawy ciała, powtarzalnych ruchów podczas wykonywania obowiązków oraz silnego i przewlekłego stresu.

Jak zdiagnozować zespół bólu mięśniowo-powięziowego?

W celu diagnozy MPS należy przeprowadzić szczegółowy wywiad (wykluczający inne schorzenia) oraz badanie fizykalne, obejmujące m.in. poszukiwanie punktów spustowych na napiętych pasmach mięśni.

Czy można uchronić się przed zespołem bólu mięśniowo-powięziowego?

Tak! Ogromne znaczenia ma prawidłowa postawa ciała, zdrowy tryb życia, regularna aktywność fizyczna oraz unikanie nadmiernego stresu i przeciążenia.